Demansın erken belirtileri
Unutkanlığın her biçimi demans değildir. Yaşla birlikte isimleri geç hatırlamak olağandır; ancak günlük yaşamı etkilemeye başlayan bazı işaretler bir uzmana danışmayı gerektirir.
Olağan unutkanlık ile demans arasındaki fark
Gözlüğün nereye konduğunu unutup sonra hatırlamak olağandır. Gözlüğün ne işe yaradığını hatırlayamamak ya da aynı soruyu kısa aralıklarla tekrar tekrar sormak ise değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Temel ölçüt, unutkanlığın günlük yaşamı ve bağımsızlığı etkileyip etkilemediğidir.
Dikkat edilecek işaretler
Aşağıdaki işaretlerden birkaçı birlikte ve giderek artarak görülüyorsa hekime başvurulmalıdır:
- Yakın zamanlı olayları ve konuşmaları unutmak
- Tanıdık yerlerde kaybolmak, yol tarifini karıştırmak
- Kelime bulmakta zorlanmak, konuşmanın akışını kaybetmek
- Para, fatura ve ilaç yönetiminde hatalar
- Alışılmış işleri (yemek yapmak, telefon kullanmak) sürdürememek
- Kişilik ve ruh hâlinde değişiklikler: içe kapanma, şüphecilik, öfke
- Gece-gündüz karışması, akşam saatlerinde artan huzursuzluk
Tanı süreci
Değerlendirme genellikle nöroloji veya geriatri polikliniğinde yapılır. Bilişsel tarama testleri, kan tahlilleri ve gerekirse beyin görüntülemesi tanının temelini oluşturur. Tiroid sorunları, B12 eksikliği, depresyon veya ilaç yan etkileri de unutkanlığa yol açabilir ve tedavi edilebilir; bu nedenle erken değerlendirme önemlidir.
Muayeneye giderken gözlemlerinizi tarih ve örneklerle yazın. Hekimin kısa bir görüşmede göremeyeceği değişiklikleri en iyi aile bilir.
Aile için ilk adımlar
Tanı konduktan sonra günlük rutini sadeleştirmek, ev içi güvenlik risklerini (ocak, kapı, ilaç dolabı) gözden geçirmek ve hukuki-mali düzenlemeleri kişi henüz karar verebilirken konuşmak gerekir.
Bakım veren kişinin tükenmesi demans bakımının en sık görülen sorunlarından biridir. Gündüz bakım, kısa süreli konaklama ve destek grupları bakım verenin de nefes almasını sağlar.
Ne zaman kurum bakımı?
Gece dolaşma, kaybolma, düşme veya bakım verenin artık güvenliği sağlayamadığı durumlarda demans birimi olan bir kurum gündeme gelir. Bakımeli şubelerinin demans birimlerinde güvenli bahçe erişimi, yönlendirici ortam ve görüntüsüz gece takibi birlikte planlanır.
Erken tanı, kişinin kendi bakımıyla ilgili kararlara katılabileceği zamanı uzatır. İşaretleri fark ettiğinizde beklemeyin.